Aniden gelen yoğun bir korku dalgası, çarpıntı, nefes alamama hissi… Panik atak yaşayan kişi genellikle “bir şey çok yanlış” diye düşünür. Oysa bu deneyim, tehlikeli olmasa da son derece gerçek ve rahatsız edicidir.

Panik atak, bir anda ortaya çıkan ve genellikle dakikalar içinde zirveye ulaşan yoğun bir korku ya da huzursuzluk dalgasıdır. Çoğu zaman belirgin bir tetikleyici olmadan ortaya çıkabilir ve kişide gerçek bir tıbbi acil durum yaşandığı hissini doğurabilir. Çekmeköy’de bireysel terapi desteği arayan yetişkin ve ergenlerin sıklıkla başvurduğu konuların başında panik atak ve panik bozukluk gelmektedir.

Bu konuda yardım arayan bireyler çoğunlukla: “Neden birden nefes alamıyorum?”, “Kalbim çok hızlı atıyor, kalp krizi mi geçiriyorum?”, “Aniden ölecekmişim gibi hissettim”, “Panik atak geçiriyorum ne yapmalıyım”, “panik atak belirtileri nelerdir” gibi ifadeler ve sorularla yaşadıkları durumu anlamaya yönelik araştırma içine girmektedir. Yaşadıkları durum tek başına bir panik atak mı yoksa panik bozukluk belirtileri mi bu yazı bunun ayrımını yapmayı kolaylaştırmaya yöneliktir.

Panik Atak Nedir?

Panik atak; bedensel ve duygusal belirtilerin aniden ve yoğun biçimde bir araya geldiği kısa süreli bir atak hâlidir. Belirtiler genellikle birkaç dakika içinde en yüksek seviyeye ulaşır ve çoğunlukla 20-30 dakika içinde azalmaya başlar. Panik atak, tek seferlik yaşanabileceği gibi tekrarlayan bir örüntüye de dönüşebilir.

Panik Atağın Belirtileri Nelerdir?

• Çarpıntı veya kalp atışlarının hızlandığını hissetme
• Nefes darlığı veya soluk alamama hissi
• Göğüste sıkışma, baskı veya ağrı hissi
• Terleme, titreme veya üşüme hissi
• Baş dönmesi, sersemlik veya bayılacak gibi hissetme
• Mide bulantısı veya karın bölgesinde rahatsızlık
• Kontrolünü kaybedecek ya da “çıldıracak” hissi
• Gerçeklikten uzaklaşma veya kendine yabancılaşma hissi (derealizasyon/depersonalizasyon)
• Ölüm korkusu veya yakın bir tehlike hissi

Beck Institute Cares, panik bozukluğu yaşayan kişilerin çarpıntı, terleme, titreme, nefes darlığı, göğüs ağrısı, bulantı, baş dönmesi, üşüme ve uyuşma gibi ani duyumlar yaşayabileceğini belirtmektedir. Bu belirtilerin yoğunluğu nedeniyle panik atak yaşayan kişiler sıklıkla acil servise başvurur ve genellikle kalple ilgili bir sorun olduğunu düşünür. Tıbbi değerlendirme sonucunda fiziksel bir neden bulunamaması, panik atağın psikolojik kökenli olabileceğine işaret eder.

Panik Atak ile Panik Bozukluk Arasındaki Fark Nedir?

Panik atak ile panik bozukluk sıklıkla birbiriyle karıştırılır; ancak aralarında önemli bir klinik fark vardır.

Başka bir ifadeyle: panik atak bir belirti, panik bozukluk ise bir tanıdır. Bir kişi yaşamı boyunca bir veya birkaç panik atak geçirebilir ve bu durum panik bozukluk anlamına gelmez. Panik bozukluktan söz edebilmek için ataklar tekrarlayan biçimde yaşanmalı ve kişi yeni bir atak geçirme korkusuyla davranışlarını belirgin şekilde değiştirmelidir.

Panik atak yaşamak, kişide bir zayıflık ya da kontrol kaybı olduğu anlamına gelmez. Sinir sisteminin tehdit algısına verdiği yoğun ama geçici bir tepkidir.

Panik Atağın Altında Yatabilecek Nedenler

Panik atakların ortaya çıkışında tek bir neden yoktur; genellikle birden fazla faktör birlikte rol oynar:

• Biyolojik faktörler: Genetik yatkınlık ve sinir sisteminin tehdide karşı duyarlılığı
• Kronik stres: Uzun süreli stres birikiminin bir noktada akut bir tepkiye dönüşmesi
• Travmatik yaşam olayları: Geçmiş veya güncel travmatik deneyimler
• Önemli yaşam geçişleri: Kayıp, ayrılık, iş değişikliği gibi büyük değişim dönemleri
• Eşlik eden kaygı bozuklukları: Panik atak, genellikle diğer kaygı bozukluklarıyla birlikte de görülebilir

Bu faktörlerin varlığı mutlaka panik atağa yol açacağı anlamına gelmez; ancak risk düzeyini etkileyebilir.

Panik Atak ve Panik Bozukluk Tedavisi Nasıl Olur?

Panik atak ve panik bozukluk, etkili biçimde tedavi edilebilen klinik tablolardır.

Psikoterapi

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), panik bozukluk tedavisinde en güçlü kanıt tabanına sahip yaklaşımlardan biridir. EABCT bünyesindeki klinik kaynaklar, BDT’nin panik bozukluk ve eşlik eden kaçınma davranışlarında Avrupa çapında yaygın olarak kullanılan kanıta dayalı bir yöntem olduğunu vurgulamaktadır. Çekmeköy yetişkin terapisi kapsamında yürütülen bireysel terapi sürecinde kişi; bedensel duyumları yanlış yorumlama eğilimini fark etmeyi, panik döngüsünü besleyen düşünce kalıplarını sorgulamayı ve kademeli maruz bırakma teknikleriyle kaçındığı durumlarla yeniden ilişki kurmayı öğrenir.

İlaç Tedavisi

Gerekli görüldüğünde psikiyatrist tarafından ilaç tedavisi önerilebilir. SSRI grubu antidepresanlar panik bozuklukta sıklıkla kullanılan tedavi seçenekleri arasındadır. İlaç tedavisinin gerekliliğine ve türüne yalnızca psikiyatrist karar verebilir.

Nefes ve Beden Farkındalığı Teknikleri

Terapi sürecinde öğretilen nefes düzenleme ve bedensel farkındalık teknikleri, atak anında kişinin kendini güvende hissetmesine destek olabilir. Ancak bu teknikler tek başına tedavinin yerini almaz; profesyonel destek sürecinin bir parçası olarak işe yarar.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalıdır?

Panik ataklar tekrarlayıcı bir hâl aldığında, kişi yeni bir atak yaşama korkusuyla günlük yaşamını sınırlamaya başladığında ya da belirli ortam ve durumlardan kaçınma davranışı gelişmeye başladığında bir uzmana başvurmak faydalı olabilir. Panik bozukluk, kaygı bozukluklarının alt türlerinden biri olarak sınıflandırılır ve benzer tedavi prensipleriyle ele alınır. Çekmeköy’de bireysel terapist desteğine başvurmak, panik döngüsünün kalıcı bir örüntüye dönüşmesini önlemede önemli bir adım olabilir.

Kaynaklar

• Society of Clinical Psychology (APA Division 12). Panic disorder. https://div12.org/
• Beck Institute Cares. Treating Anxiety with CBT. https://cares.beckinstitute.org/how-cbt-can-help/anxiety/
• International Society of Schema Therapy (ISST). https://www.isst-online.com/
• European Association for Behavioural and Cognitive Therapies (EABCT). https://eabct.eu/